banner16

banner15

03.12.2020, 01:08 633

AFYON EVİ

Evim evim,güzel evim.

Evim evim,dört duvar sığınağım.

Evim evim,başımın üstündeki damım.

Evim evim,can kurtaranım,korunağım.

Bu dönemde evlerimizin kıymetini anlatmaya yeni kelimeler icat etsek yeridir.

Doğup büyüdüğümüz,çocukluğumuzun geçtiği evler nedense rüyalarımızın değişmez mekanıdır.

           Afyon Kalesi’nin eteğindeki tarihi mahallede,sokağa bakan su basmanı kara daşdan,geri kalanı ahşap,iki katlı evin işlemeli tahta gapısına vurulur.Gelen bayan misafirse sağ el şeklindeki tokmaktan,erkekse sol el şeklindeki tokmaktan ses çıkar.Ev sahibi geniş aralıkdan dızıkır,sürgünün demirini yana gaydırerek gapıyı aça.Eski tahta kapıların anaddarları,sanki şehrin gapısını açceymiş gibi goca demirdendir.Gapıyı anaddarınan önden açcesen tokmaktan dutup kendine doğru çekmen,sona guvvetlice kakmen lazım.

Gapılar genelde gaverengi veya eskitilmiş haki rengindedir.Oda gapıları ve sokak gapısının zemberekleri işlemelidir.Evlerin dış cephe boyaları mavi,camgöbeği,yeşil,mor en çokta beyaz kireçlidir.Tahta çerçeveleri ya aynı renklerde yağlı boya yada verniklidir.

Şimdi evlere yapılan son restorasyonlarla rengarenk gökkuşağına benziyor mahallelerimiz.

            Dış gapının gıyısında camı sokağa açılan hela vardır.Çeşmenin mermer yalağı yani lavobonun üzerinde ayna,sabunlukta mis kokulu elsabunu,duvardaki çivide havlu asılıdır.

Kömürlük bazı evlerde girişte bodrumda, bazılarında ahırın yanında arkada olur.

        Daş dabanlı aralığın(koridorun)sonunda arkalığa(garlık) çıkan kapı olur.Garlık evle ahırı ayıran geniş havalandırmadır.Evveli evlerde inek,dombey beslenir,sığıra sürülürdü.Garlıkta bacalı ocak yakılır hem ahırın çeriçöpü temizlenir hemde gazanda su gaynatılırdı.Evin duvar gıyısındeki oyma esbab daşında elde sürte sürte çorap,çamaşır yunardı.

      Aralıkdeki tahta,dönemeçli,işlemeli korkuluklu merdimeninen üsgata çıkılır.Arkalığa giden taş koridordan en az iki basamak yüksekte,tabanı tahta döşemeli bölümde mutfak,oda,merdimen vardır.  Yükseltilmesinin nedeni sığırdan gelen hayvanlar,yaşam alanına uğramasın arkalığın kapısından ahıra geçivesinler.Aralık dediğimiz koridorda büyük halı yıkanır,kilim çiğnenir.Sıra sıra dizilmiş büyük daban taşlarının üzerinde evin çocukları sekme,top oynar,ip atlarlar.

        Evin mutfağı arkaya bakar,genelde açık planlıdır.Cam önünde çoğu çeşmesiz olmak üzere mermer tezgah,ocaklı fırın ve teldolav vardır.Buzdolabı,üzerinde etamin işlemeli örtüsüyle duvar gıyısında durur.Her mutfakta gatmer,şepit bükmesi,yufka etmiye tüplü sacocağı bulunur.Merdimen altının içi ne olur ne olmaz goca sıçan çıkmasın diye  mozaiklenir.İçi dolap şeklinde kapatılır.

Eğer kiler yoksa un,gışlık sovan,patetes,yecek,içcek buraya gonur.

         Alt gatta sokağa bakan,camları demir korkuluklu,daban tatdalı,oturma odası veya gışodası vardır.Odanın içinde pencerenin önünde kök yastıklı,minderli sedir,karşılıklı iki gıyısında gömme dolap,duvarda gömülü işlemeli ıraflık,bacagaşı,gapıya doğru soba bulunur.Sobanın altına muşamba,yere büyük kilim serilir.Odadaki yüklükde banyo yapılır.Ortasına konan tahtanın üzerine de yatak,yorgan,yastık konulur.Yüklük kapısı mekanizmasını herkes bilmez,açan kapayamaz.Oda genelde açık mavi,yeşil renginde veya beyaz kireçlidir.Raflık,dolap kapakları,tahta çerçeveler aynı renk yağlı boyalıdır.Evin ettiyarları burda yatarlar.

Gomşuluk ilişkileri de ahşap ev kadar sıcaktır.

Üç beş gün evden çıkılmazsa,komşu bu odanın camına tıkıla”Ölü müsün?Diri misin? Gızgızım!Kaç gündür sesiniz soluğunuz çıkmeyo,görükmeyonuz huuu…”der ünne.Evin yaramaz çocukları bakkaldan külahta aldıkları günaşığı çitle,gabuklarını geri külaha dolduru sokağa atarlar,kikir kikir beklerler,biri alınca hıkır hıkır güler eğlenirler.Tongaya düşen gomşu”Bubene yenisini aldıren de görün siz”der güle geçe…

         Merdimenden iki üç basamak birden hopliye zıpliye,evi zıngıldaterek üst kat hole çıkılır.Üskatın beş altı pencereyle sokağa bakan bölümünde büyük salon,misafir odası olur.Odada cam önünde boydan boya üzerinde kıyısı dantelli,güllü dallı işlemeli kanaviçe örtülü kök yastıklar,halı üstünde minderli sedir vardır.Ottunmu camdan galeyi seyret gari.İki gıyıda gömme dolav,büyük raflık,baca gaşı,yüklük,soba olur.Orta yere iki halı serilir.Tahta tavanı,lamba kenarı Türk motifi işlemelidir.Büyük oda kapısının gıyısındeki büfenin içinde evin hanımının bibloları,pek gıymetli çay kahve takımları el yapımı dantellerin üzerinde sergilenir.

Yazın veya galebeşlik misafir geldiğinde bu odada oturulur.Aniden geliveren ele güne garşı kepaze olmamak için daima temiz tutulur.Dili olsada anlatsa bu oda düğünü derneği,geleni gideni demiya…

           Üskatta gelinin odasında çeyiz sandığı,garyola,gardolabı,tuvalet aynası,beşik soba ve yüklük vardır.İzinsiz girilmez.Gelin iki taneyse aynı şekilde bir oda daha döşenir.

Sandık odası dediğimiz oda bazen gelinin mini mutfağı bazende kiler olarak kullanılır.Odaların penceresi arkaya bakar.Bir oda daha varsa ya evin gencine yada toruna verilir.Genelde evler üstte üç odadır.Bazı evlerin çatıda teras odası vardır.

Gayınna,gaynata,oğlan,gız,gelin,torun, bubanne dede yıllarca nesiller yetiştirdi kaç aileye yuva oldu bu ahşap evler...

            Afyon’da 18 mahalle,16 cami,10 türbe,1 kilise kalıntısı,14 çeşme,3 hamam,214 konut kentsel sit alanı içindedir. 

1902 büyük yangınından sonra Türk çadır hayatından esinlenerek aslına uygun yapılan görmüş geçirmiş bu evler Afyon’un bilir kişileridir.

Afyon evlerinin dışı siz değerli misafirlerimizi,içi de anılarımızdan ötürü bizi yakar.

Topleşin bigün,buyrun gelin bekleriz.

Yorumlar (5)
Serkan 1 yıl önce
Afyon şivesini anlamak için yazıyı iki üç defa okumak gerekiyor
Göksel 1 yıl önce
Yörük şivesini anlamak için bir kaç defa okusakta çok keyifli oluyor eline sağlık
Göksel 1 yıl önce
Ahhh ne günlermiş her adada bir gelin ev cıvıl cıvıl
Turgut 1 yıl önce
Yinede o evlerde öyle komşularla yaşamak isterdim
Ümit 1 yıl önce
Cıvıl cıvıl mahalle canı komşular şimdileri kalmadı
Namaz Vakti 24 Ocak 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 23 54
2. Konyaspor 22 45
3. Alanyaspor 23 38
4. Adana Demirspor 23 37
5. Fenerbahçe 23 37
6. Beşiktaş 23 36
7. Hatayspor 23 36
8. Başakşehir 22 34
9. Gaziantep FK 22 32
10. Sivasspor 23 31
11. Kayserispor 23 31
12. Karagümrük 23 30
13. Kasımpaşa 23 27
14. Göztepe 23 27
15. Galatasaray 23 27
16. Giresunspor 23 26
17. Antalyaspor 23 24
18. Rizespor 23 22
19. Altay 23 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 21 38
4. Bandırmaspor 21 36
5. İstanbulspor 21 36
6. Eyüpspor 20 36
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 21 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Keçiörengücü 21 26
12. Gençlerbirliği 21 26
13. Boluspor 19 24
14. Kocaelispor 21 24
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 22 48
3. Chelsea 24 47
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Arsenal 21 36
7. Tottenham 20 36
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 22 30
10. Leicester City 20 26
11. Aston Villa 21 26
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 22 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 18 12
Takımlar O P
1. Real Madrid 22 50
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Barcelona 21 35
6. Real Sociedad 21 34
7. Villarreal 22 32
8. Rayo Vallecano 21 31
9. Athletic Bilbao 22 31
10. Valencia 22 29
11. Osasuna 22 28
12. Celta Vigo 22 27
13. Espanyol 22 27
14. Granada 22 24
15. Elche 22 23
16. Getafe 22 22
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 22 17
20. Levante 21 11
Günün Karikatürü Tümü
banner136