Zonguldak'ın tarihi kökleri, yazının Anadolu'ya ilk girdiği Hitit Dönemi'ne, MÖ 2000-1200 yıllarına dayanıyor. Hititler, Asurlularla yapmış oldukları ticaret sayesinde yazıyı Anadolu'ya getirdiler. Bu tarihten günümüze kadar Zonguldak ve çevresi, bir dizi siyasal değişim ve dönüşüm yaşadı.
Zonguldak tarihinde hüküm sürenler…
Bu dönüşüm sürecinde, başta Frigya, Yunan, Lydia, Pers, Hellenizm, Roma, Bizans, Anadolu Selçukluları, Osmanlı olmak üzere birçok devirlerden geçti. Zonguldak'ın tarihine geçmişten günümüze adını veren bu dönemler, bölgenin tarihini ve kültürünü şekillendiren önemli etken oldu.
Osmanlı döneminde Zonguldak…
Daha sonra Osmanlı Dönemi'nde şehrin önemi azaldı ve uzun bir dönem boyunca durgunluk dönemine girdi. Ereğli ve Amasra'nın aynı dönemde gerileme yaşadığı gözlemlendi. Ancak 18. yüzyıldan itibaren bu bölgede Ayanların etkinlik göstermeye başladıklarını görüyoruz. Bölgede daha sonraki dönemlerde odun iskelelerinin kurulduğu ve bu iskelelerin Başkent İstanbul'un odun ihtiyacını karşıladığı bilinmektedir.
Zonguldak’ın kaderini değiştiren önemli gelişme
1825'te Bolu Sancağı'na bağlı olan Zonguldak, o dönemde deniz sahilinde 'Tahta İskelesi' olan bir koydu. Taşkömürü'nün varlığının kesin olarak bilinmeye başlandığı 1830'lu yılların başından itibaren, bölge önemli bir değişime uğradı. Taşkömürü Havzasının idaresi ve işletilmesi, Hazine-i Hassa'ya (Saray bütçesi) verildi.
İdari yapılanmayla birlikte, askeri düzenlemelerin yapıldığı Taşkömürü Havzası'nda üretimin artırılması için işgücü ve taşıma eksikliklerinin giderilmesi gerekti. Bu nedenle, havzanın yönetimi 1865'te Bahriye Nezaretine devredildi. Yönetimin elinde bulundurduğu Bahriye idaresi, "Ereğli Maden-i Hümayun İdaresinin Nizamnamesi"ni 1867'de hazırladı.
Zonguldak’ın valiliğe yükseltilmesi
1920'de Zonguldak kazasının mutasarrıflık yapılması sonrasında, 18 Haziran 1920 tarih ve 39 numaralı ve 64 sayılı İcra Vekilleri Heyeti (Bakanlar Kurulu) Kararı ile Zonguldak'ın bağımsız bir liva haline getirilmesi kararlaştırıldı. Bu statüsünü koruyan Zonguldak, 1 Kasım 1923'te valilik statüsüne yükseltildi.
Zonguldak’ın eski adı
Zonguldak'ın adı, tarihi kökenleriyle ilgili farklı görüşler bulunmaktadır. Bir görüşe göre, Zonguldak adı "Sandraka" veya "Sandrake" adıyla bilinen yerleşimden gelir. Bu ad, Sandra Çayı'ndan esinlenilerek verilmiştir. Diğer bir görüş ise, Zonguldak adının kökeninin Göldağı'nın nirengi noktası olan "Zone Ghuel Dagh"ın Türkçe okunuşundan geldiğini öne sürer. Bu ifade, "Göldağı kesimi" veya "Göldağı bölgesi" anlamına gelir.
Tarihi kaynaklara dayandırılan bu görüşler, Zonguldak'ın adının kökeni hakkında farklı teorileri yansıtmaktadır. Ancak Zonguldak'ın tam olarak nasıl adlandırıldığına dair kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Bu konuda daha fazla araştırma ve bilimsel çalışma gerekmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk ili neden Zonguldak?
Türkiye Cumhuriyetinin ilk kurulan ili olan Zonguldak, 20 Nisan 1924 tarihinde kanunla il statüsüne yükseltildi. Ayrıca, Zonguldak'ın adının kaynağına dair birçok farklı görüş vardır ve çeşitli rivayetlere dayanır. Bu görüşler gösteriyor ki Zonguldak, hem tarihi hem de ismiyle Anadolu'nun tarihine ve kültürüne önemli bir katkı sağlamıştır.
