Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Ana Bilim Dalı'ndan Prof. Dr. Abdulkadir Bucak, vertigo hakkında merak edilen soruları cevaplandırdı.
Vertigo Nedir?
Vertigo, hastaların sıklıkla "baş dönmesi" olarak ifade ettiği, ancak tıbbi olarak daha belirgin durumları tanımlayan bir kavramdır. Vertigoda kişi, kendisinin ya da çevresindeki nesnelerin dönüyormuş, hareket ediyormuş ya da kayıyormuş gibi algılandığı bir yanılsama yaşar.
Vertigoda hastalar genellikle baş hareketleriyle artan dönme hissi, dengesizlik, bulantı ve kusma ile birlikte tarif ederler. Özellikle ani başlayan ve şiddetli olan vertigo atakları, hastanın günlük yaşamını ciddi şekilde etkileyebilir.
Vertigonun türleri ve belirtileri nelerdir?
Klinik olarak vertigoyu iki ana grupta değerlendiririz: Periferik ve santral vertigo. Periferik vertigo, çoğunlukla iç kulak kaynaklıdır ve daha sık görülür. Bu gruba en iyi bilinen örnek, halk arasında “kristal oynaması” diye bilinen, iyi huylu pozisyonel vertigodur. Bunun dışında vestibüler nörit ve Meniere hastalığı da önemli nedenler arasındadır. Santral vertigo ise beyin sapı ve beyincik gibi merkezi sinir sistemi yapılarından kaynaklanır ve daha nadir olmakla birlikte, altta yatan neden açısından daha ciddi tabloları işaret edebilir.
Vertigo, tek başına bir hastalık değil, farklı nedenlere bağlı ortaya çıkan bir durumdur. Bu nedenle doğru tanı ve uygun tedavi için altta yatan sebebin dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi büyük önem taşır.
Periferik vertigoya en iyi bilinen örnek, halk arasında "kristal oynaması" diye bilinen iyi huylu pozisyonel vertigodur (BPPV). Bunun dışında vestibüler nörit ve Meniere hastalığı da önemli nedenler arasındadır.
Belirtiler
Vertigonun en temel ve ayırt edici belirtisi, kişinin kendisinin ya da çevresinin dönüyormuş hissine kapılmasıdır. Diğer belirtiler:
- Ani başlangıç, baş hareketleriyle artan dönme hissi
- Düz yürümekte zorlanma, sağa ya da sola sapma hissi
- Şiddetli ataklarda bulantı ve kusma
- Yataktan kalkarken, sağa-sola dönerken veya yukarı bakarken şikâyetlerin artması
- Gözlerde istemsiz hareketler (nistagmus)
Her baş dönmesi vertigo değildir. Hastanın yaşadığı hissin detaylı olarak sorgulanması önem taşır.
Teşhis Yöntemleri
Vertigo teşhisi, ayrıntılı hasta öyküsü ve dikkatli bir Kulak-Burun-Boğaz ile Nörolojik muayene üzerine kurulur. Teşhiste kullanılan yöntemler:
- Hasta öyküsü: Hissin niteliği, süresi, tetikleyiciler, eşlik eden şikayetler
- Fizik muayene: Denge ve yürüme testleri, göz hareketlerinin değerlendirilmesi, kulak muayenesi
- Dix-Hallpike manevrası: Özellikle BPPV tanısında kullanılır
- İleri tetkikler: İşitme testi, Videonistagmografi (VNG), kalorik testler, MR veya BT
Tedavi Yöntemleri
Vertigo tedavisi, altta yatan nedene göre planlanır:
Pozisyonel Vertigo (BPPV - Kristal Oynaması):
- En etkili tedavi: Pozisyonel manevralar (Epley manevrası gibi)
- Amaç: Yerinden oynayan kristallerin yeniden doğru konuma getirilmesi
- İlaç tedavisinin yeri sınırlıdır
İlaç Tedavisi:
- Vestibüler baskılayıcı ilaçlar: Akut dönemde şikayetleri azaltır
- Bulantı giderici ilaçlar
- Damar düzenleyici veya iç kulak dolaşımını destekleyici tedaviler
Meniere Hastalığı:
- Tuz kısıtlaması ve diyet düzenlemeleri
- İdrar söktürücü ilaçlar
- Dirençli vakalarda intratimpanik (kulak içi) enjeksiyonlar
Vestibüler Rehabilitasyon:
- Uzun süren veya kronik vertigo durumlarında
- Beynin denge sistemine yeniden uyum sağlamasını destekleyen egzersizler
Vertigo Atağında Ne Yapılmalı?
- Güvenli pozisyona geçin: Oturun veya uzanın, ayakta kalmaya çalışmayın
- Başınızı sabit tutun: Ani baş hareketlerinden kaçının
- Sabit bir noktaya bakın: Gözleri kapatmak yerine karşıda sabit bir noktaya bakın
- Sakin ortamda dinlenin: Işık, gürültü ve görsel uyaranlardan uzak durun
- Araç kullanmayın: Refleksler ve denge ciddi şekilde bozulur
- Acil durumda hekime başvurun: Konuşma bozukluğu, kol/bacakta güçsüzlük, çift görme veya şiddetli baş ağrısı eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun
