İlçenin bugün taşıdığı “Başmakçı” adının ise yaklaşık 800 yıl önce bölgeye yerleşen bir topluluktan geldiği belirtiliyor.
Başmakçı'nın bilinen tarihi çok daha eski dönemlere uzanıyor. İlçenin geçmişinin MÖ 1750-1200 yıllarında Anadolu'da hüküm süren Hititlere kadar gittiği, ardından Frig, Lidya, Pers, Makedonya, Selevkos, Bergama ve Roma hakimiyetlerinin yaşandığı, Roma İmparatorluğu'nun bölünmesinin ardından ise bölgenin Bizans topraklarına dahil olduğu aktarılıyor.
Başmakçı adı nasıl ortaya çıktı?
Başmakçı'nın bugünkü adının ortaya çıkışı ise Türklerin Anadolu'ya yerleşme süreciyle ilişkilendiriliyor.
Resmi tarihçelere göre, Sarıkeçili Aşireti'ne bağlı Başmakçı cemaati Azerbaycan'ın güneyinden Anadolu'ya geldi. Göç sırasında ilk olarak Adana ve Tarsus çevresine ulaşan topluluğun bir bölümü burada kalırken, diğer gruplar kuzey ve batı yönünde ilerledi.
Batıya doğru ilerleyen grubun bugün Başmakçı'nın bulunduğu bölgeye yerleşmesiyle birlikte yerleşim yerinin Başmakçı adıyla anılmaya başlandığı belirtiliyor.
Başmakçı halkının bölgeye gelişinin yaklaşık 1100-1200 yılları arasında gerçekleştiği ifade ediliyor. İlçenin manevi koruyucusu olarak kabul edilen Abdurrahman Sultan'ın da bu dönemle ilişkilendirilmesi, yerleşimin tarihine dair önemli göstergelerden biri olarak aktarılıyor.
1276 yılında kayıtlara geçti
Başmakçı'nın Türk hakimiyetindeki tarihi ilerleyen yüzyıllarda da devam etti.
Anadolu Selçuklularının dağılmasının ardından bölge Germiyanoğulları Beyliği'nin hakimiyetine girdi. Başmakçı, 1276 yılında Germiyanoğulları'na bağlı bir köy (karye) olarak kayıtlarda yer aldı.
1378 yılında Germiyan Beyi Şah Çelebi'nin kızını Osmanlı hükümdarı Yıldırım Bayezid ile evlendirmesi üzerine Başmakçı'nın da içinde bulunduğu bölgenin çeyiz olarak Osmanlılara verildiği ve böylece Başmakçı'nın Osmanlı topraklarına dahil olduğu aktarılıyor.
Osmanlı dönemine ait kayıtlarda da Başmakçı'nın izlerine rastlanıyor. Kanuni Sultan Süleyman dönemine ait tapu tahrir defterinde ilçenin 47 haneli bir köy olarak yer aldığı belirtiliyor. Daha sonraki vergi kayıtlarında ise Dazkırı kazasına bağlı büyük bir köy olarak geçtiği aktarılıyor.
1892'de büyük deprem yaşandı
Başmakçı tarihindeki en dikkat çekici olaylardan biri ise 24 Ağustos 1892'de meydana gelen deprem oldu.
Saat 16.00 sıralarında meydana gelen depremde 110 ev tamamen yıkılırken, 191 ev ağır hasar gördü. Ancak depremde can kaybı yaşanmadı. Bunun en önemli nedeni olarak depremin yaz mevsiminde meydana gelmesi ve halkın o sırada evlerde değil, harman yerlerinde bulunması gösteriliyor.
Deprem sonrasında Başmakçı'nın padişahın emriyle yeniden imar edildiği belirtiliyor.
1987 yılında ilçe oldu
Başmakçı'da 1945 yılında bucak teşkilatı kuruldu, 1952 yılında ise belediye teşkilatı oluşturuldu. Bir dönem Dinar'a bağlı olan Başmakçı, 1959 yılında Dazkırı'ya bağlandı.
İlçenin bugünkü idari statüsüne kavuşması ise 19 Haziran 1987'de, 3392 sayılı kanunla ilçe olmasıyla gerçekleşti.
Bugün Başmakçı, yumurta üretimi, süt hayvancılığı ve gülyağı üretimiyle öne çıkıyor. Afyonkarahisar Valiliği de ilçeyi Türkiye'nin yumurta piyasasında önemli bir merkez olarak tanımlıyor ve haftalık yumurta fiyatlarının belirlendiği merkez konumunda olduğunu belirtiyor.
Kısacası Başmakçı'nın hikâyesi yalnızca ilçenin kuruluşundan ibaret değil. Hititlere kadar uzanan geçmişi, 1100-1200 yıllarında bölgeye yerleşen Sarıkeçili topluluğu, Osmanlı arşivlerindeki kayıtları ve 1892'de yaşadığı büyük depremle Başmakçı, Afyonkarahisar'ın dikkat çeken tarihi ilçelerinden biri olarak öne çıkıyor.
