banner16

banner15

02.05.2021, 12:35 612

KADİM VE KUTSAL KENT KUDÜS

Kudüs’e varmam için önce Tel Aviv’e gitmem gerekiyordu. Antalya’dan kalkan uçakla akşam saatlerinde Ben Gurion Havalimanına iniş yaptım. 

Pasaport işlemleri için gişeye yaklaştığımda annemin, babamın hatta dedemin adını soran görevli, kenara geçmemi söyledi. O andan itibaren kafamda dolaşan sorularla gergin bir bekleyiş içerisine girdim. Bir yandan “Ali, Mahmut isimlerini duyunca gıcıklığına yapıyor herhalde” diyorum. Sonra "Yok ya ondan değildir. Geçen sene Lübnan’a gitmiştim. O yüzden sanırım” diye düşünüyorum. 

Daha sonra görevli, pasaportumu polislere vererek inceleme bitene kadar beklemem gerektiğini belirtti. Benimle birlikte, başka bekleyen kişiler de vardı. Onlar da cevabını bilmedikleri sorular soruyorlardı. Sohbet ettiğim birisi “Vizemi aldım. Daha önce yine gelmiştim. Şimdi neden bekletiyorlar. O zaman baştan vize izni vermeselerdi” diye serzenişte bulunuyordu. 

Bu arada neden beklettiklerine dair bir açıklama da yapmıyorlardı. Bir ara “Herhalde beni geri gönderecekler” diye içimden geçirerek psikolojik olarak kendimi dönüş için hazırlamıştım. 2 saatlik endişe dolu bekleyişten sonra pasaportumu getiren görevli, geçebileceğimi söylediğinde, sürpriz bir haber almışçasına sevinmiştim.

Gece 12’ye yaklaşıyordu. Havalimanından kalkan dolmuşla yaklaşık 1.5 saatlik bir yolculuk sonrası gece yarısı nihayet Doğu Kudüs’e varmıştım.

Kutsal Emanet: Kudüs

Dünya’nın en eski şehirlerinden biri olan Kudüs, İslamiyet, Hristiyanlık ve Yahudilik için kutsal bir kent.

Tarih boyunca çok fazla el değiştirmiş ve uzun yıllar Osmanlı hâkimiyetinde kalmış.

Şehrin en eski bölümüne, İsa’dan önce 4. yy’da ilk yerleşim gerçekleşmiş. Osmanlı döneminde, şehri çevreleyen duvarlar inşa edilmiş. Bugün bu duvarlar, Ermeni, Hristiyan ,Yahudi ve Müslüman mahallelerine bölünmüş olan eski şehri (Eski Kudüs) çevrelemekte. Eski Kudüs, 1981 yılında Dünya Kültürel Mirasları arasına girmiş.

İslamiyet’te oldukça özel bir yeri bulunan Kudüs; M.S. 610 yılında Müslümanların ilk kıblesi olma unvanına sahip olarak; günümüzde milyonlarca Müslüman tarafından ziyaret ediliyor.

Kudüs’ün Müslümanlar için kutsal bir şehir olmasının bir diğer nedeni ise Hz. Muhammed’in (s.a.v.) bu topraklardan Miraç’a çıkmış olmasıdır.

Müslümanların İlk Kıblesi: Mescid-i Aksa

Kudüs’teki ilk günüme Mescid-i Aksa ziyareti ile başladım. Hatta cuma gününe denk geldiğim için cuma namazını burada kılma imkânım oldu. Büyük avluda kalabalık cemaatle çok güzel bir manevi atmosfer vardı. Mescid-i Aksa’ya giriş kapıları İsrailli askerler tarafından kontrol ediliyor. Sadece Müslüman olanlar içeri alınıyor. Kontrol sırasında Müslüman olduğunuzu bilmeleri yeterli. 

Mescid-i Aksa ve Kubbet-üs Sahra çok karıştırılıyor.  Mescid-i Aksa, 150 dönümlük alanda , Aksa Camisi ve Kubbet-üs Sahra başta olmak üzere, Mervan Mescidi, Burak Mescidi gibi birçok tarihi yapının bulunduğu bölgenin ismi. “Beytülmakdis” olarak da biliniyor. 

Mescid-i Aksa, Müslümanların ilk kıblesi. Kâbe’den sonra, yeryüzündeki en kutsal ikinci mabet burası. Mekke şehrindeki “Mescid-i Haram” ve Medine’deki “Mescid-i Nebevi” den sonra üçüncü kutsal mekân olarak kabul ediliyor. Emevi halifesi Abdülmelik bin Mervan tarafından 687-691 yılları arasında inşa edilmiş.

Kubbet-üs-Sahra ise Müslümanlar ve Yahudiler tarafından kutsal kabul edilen kaya (Muallak Taşı) üzerine inşa edilen, üstü altın kaplamalı ve ortası kubbeli sekizgen bir binadır. Burası aynı zamanda İslam mimarisinin bilinen ilk kubbeli örneği. 

Kudüs’ün fethinden sonra Hz. Ömer tarafından yaptırılan mescidin yerine inşa edildiği için “Ömer Cami” olarak da bilinir. Bir dönem Kubbet-üs Sahra’yı ele geçiren Haçlılar, burayı kiliseye çevirseler de, Selahaddin Eyyubi, Kudüs’ü fethettikten sonra cami olarak ibadete açmış.

Kubbet-üs Sahra’nın hemen altında kalan mağaranın, “Miraç gecesi” Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) tarafından ziyaret edildiğine ve Peygamberimizin bu mağarada Hz.İbrahim, Hz.Davut, Hz.Süleyman ve Hz.İlyas ile birlikte namaz kıldığına inanılıyor.

Kubbet-üs Sahra içinde bulunan ilk taş yani “Hacer-i Muallak” ise Hz. İbrahim’in, üzerinde oğlunu (oğlunun ismi Yahudilerde İshak, Müslümanlarda ise İsmail olarak geçer) kurban etmek istediği taştır.

El-Aksa Cami

El-Aksa Cami, Mescid-i Aksa bölgesindeki ikinci büyük binadır. Hz. Ömer’in Kudüs’e geldiğinde, beraberindekilerle birlikte ilk namazını burada kıldığına inanılıyor ve Aksa Camisinin temelleri burada atılıyor. Ancak cami, yüzyıllar boyunca birçok kez yıkılıp yeniden yapılmış.
Caminin alt katında iki koridor şeklinde “Kadim Aksa Camisi” bulunuyor. Bu koridorlara açılan kapıya ise “Nebi kapısı” deniliyor. Çünkü Peygamberimizin, Miraca yükselmeden önce bu koridorlardan birini kullandığına inanılıyor.

Eski Şehir Surları

Eski Kudüs'ün etrafını çevreleyen surlar Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaptırılmış. Surlardan açılan kapılar şehrin çeşitli yerlerine çıkıyor. Surlarda 8 kapı bulunuyor. Şam Kapısı ise en ünlüsü. Müslüman mahallesine bu kapıdan giriş yapabilirsiniz. Ayrıca, Filistin bölgesine geçmek isterseniz yine bu kapıyı kullanabilirsiniz. 

Bunun dışında, Aziz Stefan Kapısı’ndan Zeytin Dağı’na çıkabilir, Yafa Kapısı’ndan Yahudi mahallesine, Zion Kapısı’ndan Hristiyan mahallesine geçebilirsiniz.

Zeytin Dağı

İslamiyet, Hristiyanlık ve Yahudilik için kutsal topraklardan sayılan Zeytin Dağı, Kudüs’ün doğusunda bulunuyor. Hristiyanlık inancına göre, Hz. İsa çarmıha gerilmeden önce son anlarını burada yaşamış. Zeytin Dağı ayrıca, Hz. Davud’un mezarının bulunduğu yerdir. Dağ, şehre yukarıdan bakmak için en uygun noktalardan biri.

Zeytin Dağının  hemen alt tarafında bulunan mezarlık ise bir Yahudi Mezarlığı. Dünya üzerinde yaşayan bütün Yahudilerin gömülmek istediği bir numaralı mezarlık burası. Çünkü, Yahudiler buraya gömüldüklerinde cennete gideceklerine inanıyorlar. Bundan dolayı da buradaki bir mezar yerinin fiyatı, birkaç daire fiyatından daha fazla. Zengin Yahudilerin çoğu buraya gömülüyor. 

Tevrat’ta Zeytin Dağı’ndan bahsedilir. İnanca göre kıyamet gününde Mesih yeryüzünde Zeytin Dağı’na inecek ve Yahudileri kurtaracak. İslamiyet’teki inanca göre ise Sırat Köprüsü, Harem-ül Şerif ile Zeytin Dağı arasında kurulacak.

Ağlama Duvarı

Diğer adı Batı Duvarı olan Ağlama Duvarı Yahudiler tarafından kutsal sayılıyor. Duvar, Büyük Tapınak’ın günümüze kadar gelmeyi başaran tek kalıntısı. 18 metre yüksekliğe sahip olan duvarın, Hz. Süleyman tarafından inşa edilen mabedin bir parçası olduğuna inanılıyor.

Yahudiler tarafından kutsal olarak kabul edilen Büyük Tapınak, şehrin Roma işgali döneminde, Romalılar tarafından yıkılınca (sadece günümüzde mevcut bulunan Batı bölümü kalmıştır) Yahudiler o kadar üzülmüşler ve ağlamışlar ki, buraya “Ağlama Duvarı” (Western Wailling Wall) ismini vermişler. Hatta kıyamet günü geldiğinde, bu tapınağın, yine burada, aynı yerde inşa edileceğine inanıyorlar.

Kutsal Mezar Kilisesi

4. yüzyılda inşa edilen Kutsal Mezar Kilisesi, Hristiyanlık’ta en önemli kiliselerin başında geliyor. Eski Kudüs’ün şehir duvarları içerisindeki kilise, Hz. İsa’nın çarmıha gerildiğine inanılan tepede olduğu için kutsal kabul ediliyor. Dünya üzerindeki Katolikler, Ortodokslar, Ermeniler, Süryaniler, Kıpti ve Habeş kiliseleri için büyük önem taşıyor. 

Hz. İsa’nın Doğduğu Şehir: Beytüllahim 

Kudüs ziyaretimde bir günümü Beytüllahim  ve El- Halil şehirlerine ayırdım. Şam kapısının olduğu tarafta bulunan otobüs duraklarından ilk olarak Beytüllahim’e geçtim.

Kudüs’e 10 km uzaklıkta yer alan Beytüllahim ya da Betlehem (Arapça Beyt Lahm, İbranice Bet Lehem), Filistin’in Batı Şeria bölgesinde yer alan bir şehir. Burası, Hz. İsa'nın doğduğu yer olarak bilinir.

Bazı araştırmacılar Beytüllahim'in bir yer adı değil, yıldız gibi bir gök cismi veya olayının adı olduğunu ileri sürüyor. Bu iddiaya göre Beytüllahim, İsa'nın doğduğu yeri değil, zamanı belirtir.

30 bin nüfuslu şehrin çoğunluğunu Müslümanlar oluşturuyor. Bunun dışında Filistinli Hristiyanlar da var. Orta Doğu’nun en büyük Arap Hristiyan nüfusuna sahip şehri.

Şehirdeki Doğuş Kilisesi, Hristiyanlar için büyük öneme sahip. Noel’de bu kiliseye hac yolculuğu yapıyorlar.

Bu arada Beytüllahim’in, ülkemizden Kırklareli, Isparta ve Bafra ile kardeş şehir olduğunu da belirtelim.

Hz. İbrahim’in Şehri: El-Halil

Beytüllahim’i gezdikten sonra dolmuşla El-Halil şehrine geçtim. Kudüs’e 35 km uzaklıkta olan El Halil ( İbranice Hebron), Batı Şeria bölgesinin en büyük şehri ve İsrail askerlerinin sıkı kontrolü altında.

Askerlerin, turist olsun ya da olmasın, çevredeki herkesi sanki kendilerine saldıracakmış gibi düşmanca bakışlarla süzmesi insanı tedirgin ediyor. Havalimanından başlayarak ülkenin birçok noktasında sürekli bir sorguya tabi tutulma durumunu yaşayınca huzursuz olmuştum.

El-Halil şehri ismini ev sahipliği yaptığı Hz. İbrahim Halilullah’tan alıyor. Şehrin İbranice ismi Hebron ise, “Dostun Evi” demek. 

Hz. İbrahim, “Peygamberler Şehri” Şanlıurfa’da doğmuş ve yaşamış, MÖ. 1900 yıllarında da Filistin’e göçmüş ve son durağı El-Halil şehri olmuş. Mezarı da El-Halil Cami’nin altında. Hz. İbrahim’in yanı sıra oğulları İshak ve Yakup ile eşleri de yatıyor bu mekânda. 

Camiye girmek için gittiğimde özel bir güvenlik bariyeri ile karşılaştım. Önce döner bir çelik kapıdan geçtim ve hemen ardından da  X-Ray cihazından geçmek zorunda kaldım. Burada yaşayan Filistinliler de camiye her giriş çıkışlarında havaalanlarındaki gibi kemerlerine kadar üstlerinde sinyal verecek her şeyi çıkartıyorlar.

Peygamberimiz Hz. Muhammed’in de (s.a.v.) Mekke’den Kudüs’e yapmış olduğu gece yolculuğu sırasında bu kutsal mekânı ziyaret ettiğine inanılıyor.

Şehir, Müslümanlar için en kutsal 4., Yahudiler için ise Kudüs'ten sonra 2. mekan.

Kardeş şehirleri ise İstanbul (Beyoğlu), Bursa, Ankara (Keçiören) ve Şanlıurfa.

Tel Aviv

Kudüs dönüşünde uçağım akşam olduğu için sabah Tel Aviv’e geçerek biraz da burayı gezdim.

Tel Aviv, İsrail’in batı kısmında, Akdeniz’e komşu olarak konumlanmış bir şehir. Aslında iki şehir. Tel Aviv- Yafo olarak geçiyor. Yafo, şehrin en eski yerleşim yeri, Tel Aviv ise sonradan kurulan Yahudi yerleşimine verilen genel ad. Yafo'nun nüfusu daha çok Araplardan oluşuyor.

Burada ziyaret ettiğim Yafo saat kulesi, İsrail'de Osmanlı döneminde dikilmiş yedi saat kulesinden biri. Diğerleri Safed, Akka, Nasıra, Hayfa, Nablus ve Kudüs'e dikilmiş. Kule, Osmanlı Sultanı II. Abdülhamit'in hükümdarlığının 25. yıldönümü şerefine inşa edilmiş.

Bir Heykel Bir Diyalog

“Allah razı olsun hacı abi. Şu mübarek Ramazan gününde çok faydalı bilgiler verdin.”

Kudüs’te Yemek

Burada yemek konusunda hiç sıkıntı çekmedim. Kudüs’e gitmeden bir sene öncesinde Lübnan’da yediğim yemeklerin tadı damağımdayken burada yemekle ilgili sıkıntı çekmeyeceğimi biliyordum. 

Eski şehir bölgesinde nefis bir şiş köfte yiyebilirsiniz. Ayrıca, şehrin her yerinde Shawarma (döner) dükkânlarını görebilirsiniz.

Kudüs mutfağının en geleneksel tatlarından bir tanesi de Cholent. İçerisinde fasulye, et, arpa ve patates gibi malzemeler bulunuyor. Tavuk sevdiğim için, beğendiğim yemeklerden biri de Musahan oldu. Kızarmış ekmek üzerine konulan tavuktan oluşuyor. Tavuk parçaları birçok farklı baharat ile harmanlandığından oldukça lezzetli. Baharatlı yiyecekleri ve tavuğu seviyorsanız tadına bakabilirsiniz.

Kudüs bölgesinde her yer tatlıcı ve şekerci. Buranın en meşhur yeri olan eski şehir bölgesindeki Tatlıcı Cafer’i ziyaret edip güzel bir künefe (kanafeh) yiyebilirsiniz. Buraya kadar gelmişken büyük ve nefis Kudüs hurmasından alabilirsiniz. 

En çok tüketilen iki sıcak içecek, bizdeki gibi çay ve kahve. Ancak dikkatimi çeken şey, çayların naneli olmasıydı. Memleketim Erzurum’daki çay kültüründen kalma alışkanlıkla genellikle çayı limonlu içerim. Her ne kadar limonun yerini tutmasa da nane de farklı bir tat veriyor. Kahve olarak Türk ya da Arap kahvesi içiliyor. Arap kahvesi, Türk kahvesine benzer fakat içine kakule katılıyor ve çoğunlukla şekersiz. Bu arada kakule, Zencefilgiller ailesine ait çok faydalı bir bitki. Sağlığa birçok faydası bulunmasının yanı sıra yemeklere, hamur işlerine, çaylara ve kahvelere aroma katmak için ekleniyor.

Kudüs’e Ne Zaman Gidilir?

Şehirde Akdeniz ikliminin etkisi var. Yazlar genellikle sıcak ve nemli, kışlar ise serin ve yağışlı. 

Ocak, yılın en soğuk ayı ve ortalama hava sıcaklığı 9 derece. Sıcaklığın sıfır derecenin altına düştüğü çok nadir görülüyor. Temmuz ve Ağustos ise en sıcak aylar. 

Özellikle ekim ve nisan ayları arası oldukça yağışlı geçiyor. Mayıs ve eylül ayları arasında ise neredeyse hiç yağış düşmüyor. Bu dönemde sıcaklıklar 30 derece civarında seyrediyor.

Kudüs’ü ziyaret etmek için en uygun zaman ilkbahar ve sonbahar ayları olabilir. Ben, nisan ayında ziyaret etmiştim. Hava çok sıcak olmadığından ve yağışlara da denk gelmediğimden gezmek için idealdi. 

Film Önerisi

2005 yapımı “Cennetin Krallığı (Kingdom of Heaven)” adlı film, 12. yüzyıldaki “Haçlı Seferleri” sonrası Kudüs'ün durumunu ele alıyor. Film, Selahaddin Eyyubi’nin Kudüs’ü Haçlıların kurduğu Kudüs Krallığı’ndan geri almasını ve bu süreçte iki tarafın bu savaşlara bakışını anlatıyor.

En iyi özgün müzik ödülüne sahip filmin IMDB puanı ise 7.2.

Günün Sözü

“Çok yaşayan çok görür, çok gezen daha çok görür.” – Arap Atasözü

******************

Bir sonraki gezimde, farklı bir coğrafyada yeniden buluşmak dileğiyle.

Şimdiden herkesin Ramazan Bayramını kutlarım. Görüşmek üzere.

Yorumlar (18)
Mine 2 hafta önce
Teşekkürler Ali Bey. 2014 yılında ailece Kudus'ü ziyaret etmiştik. Sanki yeniden o topraklarda dolaştım. Ama yine üzüldüm, hüzünlendim. Müslümanlar olarak ne kadar çaresiziz. Üzerimize psikolojik baskı kuruyorlar. Ve hiç bir şey yapamıyoruz. Allah'ım inşAllah sesimizi ve duamızı duyar..
Hasan Öğünmez 2 hafta önce
Kalemine sağlık gitmış kadar oldum teşekkürler
Ş 2 hafta önce
Gitmiş kadar olduk. Emeğinize sağlık. Çok teşekkür ederiz
Sinan şahin 2 hafta önce
Kudüs ü bir gezgin gözü ile cok güzel ve akıcı olarak anlatmışsınız kaleminize saglık
A.Kadir UYGUN 2 hafta önce
Teşekkürler Ali Fikret hocam.Eline ayağına emeğine sağlık. Kudüsü çok güzel anlatmışsın.
Ömer kacar 2 hafta önce
MaşAllah çok güzel bir yazı olmuş kaleminize sağlık
Şükrü Tilger 2 hafta önce
Eşsiz analizler ve detaylı bilgi paylaşımınız için teşekkürler Sayın Aydın. Herzamanki gibi alışılmışlıklar dışında bir seyahat olmuş. Değerli gezginimiz iyiki varsın.
Nevin aydın 2 hafta önce
Küdüs ile ilgili bilmediğim bir çok şeyi öğrenmiş oldum.kalemine sağlık aliciğim
Bütün Yorumları Görmek İçin Tıklayın
21°
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 16 Mayıs 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 36 83
2. M. United 36 70
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 36 64
5. Liverpool 35 60
6. West Ham 36 59
7. Tottenham 35 56
8. Everton 35 56
9. Arsenal 36 55
10. Leeds United 36 53
11. Aston Villa 35 49
12. Wolverhampton 35 45
13. Southampton 36 43
14. Crystal Palace 35 41
15. Burnley 36 39
16. Newcastle 36 39
17. Brighton 36 38
18. Fulham 36 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 36 80
2. Real Madrid 36 78
3. Barcelona 36 76
4. Sevilla 36 74
5. Real Sociedad 36 56
6. Real Betis 36 55
7. Villarreal 36 55
8. Celta de Vigo 36 50
9. Athletic Bilbao 36 46
10. Granada 36 45
11. Osasuna 36 44
12. Cádiz 36 43
13. Levante 36 40
14. Valencia 36 39
15. Deportivo Alaves 36 35
16. Getafe 36 34
17. Huesca 36 33
18. Real Valladolid 36 31
19. Elche 36 30
20. Eibar 36 30