banner16

banner15

06.11.2018, 12:33 333

Doksanbeşinciyılında cumhuriyet

Cumhuriyetimizin 95. yıldönümü dolayısıyla geçen hafta, bizi cumhuriyete götüren uzun ve zorlu yolun önemli kilometre taşlarını hatırlatmıştım.

Bu hafta ise cumhuriyetin ilanından bugüne yaşanan önemli gelişmelerden söz edeceğimi belirtmiştim.

Elbette ülkemizin bir yüzyıla yaklaşan bu süreçte her alanda yaşadığı tüm gelişmelere bir köşe yazısında değinmek olası değil.

Bu kapsamda anlamlı bir karşılaştırma yapabilmek için gazeteci yazar Emrah Gürkan’ın, yayımını cumhuriyetin 80. yıldönümüne denk getirdiği “80. Yılında Cumhuriyet -Ne Kadar Muasırlaşabildik?” kitabını tekrar inceledim.

Kitapta yer alan çok çeşitli alanlardaki yığınla istatistiksel veriden özellikle insani gelişme ve eğitimle ilgili birkaçını sizlerle paylaşıp bugünkü duruma değinerek salt bu konuda kabaca bir 80. Yıl - 95. Yıl karşılaştırması yapmak istiyorum.

Örneğin kitaptaki bilgilere göregeçmiş yazılarımda söz ettiğim BM İnsani Gelişmişlik Endeksi’nde Türkiye’nin yeri 2003 yılında 96 imiş. 2018’deki yerimizise 64. sırada. Hiç de azımsanmayacak bir gelişme.

Bir Yunan’ın 2003’te ortalama 10 yıl eğitim aldığını belirten yazar, bir Türk’ün ortalama eğitim süresininise 4.2yıl olduğuna dikkat çekiyor. 2018’de bu rakamın 7.5 düzeyine geldiğini görmek nispeten sevindirici.

Gürkan’ın araştırmasına göre 2003’te Türkiye’de yetişkinlerin yüzde 15’i okuma yazma bilmiyor imiş. 2017’de bu olumsuz rakam yüzde4.09’a gerilemiş durumda.

Kitapta ilgimi çeken bir başka veri de 400 bin olarak verilen kahvehane sayımız oldu. Bana hayli fazla gelen bu rakamı çok sağlıklı bulmayarak yaptığım küçük araştırmada, eski Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız’ın, Türkiye’de bin 118 kütüphaneye karşılık, 700 bin kahvehane bulunduğuna dair açıklamasına rastlamam durumu daha da bulanıklaştırdı. Neyse ki bir soru önergesine karşılık Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından verilen yanıtta yer alan kahvecilik, kıraathanecilik ve internet kafe işletmeciliğine ilişkin verilere görekahvehane ve internet kafe işletme sayısının 2017 yılında 99 bin 203 olduğu belirtiliyor. Halk kütüphanesi sayımız ise şu an 1.310. İşsiz güçsüz insanların vakit öldürdüğü kahvehaneleri kütüphaneye çevirmek ne kadar olası tartışılır ancak okumayı teşvik etme gereği ortada.

Gürkan’ın araştırmasına göre tarım dikkate alınmazsa 2003’te Türkiye'de işsizlik yüzde 14.5 civarında ve 18-24 yaş arası gençlerin yüzde 25'i işsiz. 2018’de resmi işsizlik rakamları yüzde 10 ile 17 arasında değişkenlik gösteriyor ve maalesef üniversite mezunları arasındaki işsizlik oranı hala çok yüksek. İstihdam konusunda daha alınacak çok yolumuz var.

Diğer konulardaki gelişme, yerinde sayma ya da gerileme durumlarını analiz etmek yeni bir kitap yazılmasını gerektireceği için uzmanlarına bırakmakta yarar var.

* * *

Ben bu noktada rakamsal karşılaştırmaları bırakıp yıllar içindeki gelişimimizin önemli basamaklarını zamandizinsel bir bakış açısıyla ele alacağım.

Bildiğiniz üzere bu 29 Ekim’de dünyanın en büyük havalimanı olacak İstanbul Havalimanının açılış töreni gerçekleştirildi.

Böylesine önemli gelişmelerin bilinçli olarak 29 Ekimlere rastlatılması cumhuriyet tarihimizde eski bir gelenek.

Gelin ilk yıllarından itibaren 29 Ekimlerde ve o günü kapsayan haftalarda cumhuriyet kutlaması anlamında neler yapılmış bir göz atalım.

1924: Türkiye-İspanya Dostluk Antlaşması imzalandı (28 Ekim). TBMM 2. binasına taşındı. Cumhuriyet Bayramı’nın ilk kutlama töreni bu binada yapıldı (29 Ekim).

1925: Türkiye-Yugoslavya Barış ve Dostluk Antlaşması imzalandı (28 Ekim). Cumhuriyet’in yıldönümü şenlikleriyle beraber İstanbul’da şapka kullananlar çoğaldı (29 Ekim).

1927: İlk nüfus sayımı yapıldı: 13.648.270 (28 Ekim). St. Nazaire firmasıyla Bahriye Vekili İhsan Bey arasında Yavuz savaş gemisinin onarımı antlaşması imzalandı (30 Ekim).

1928: CHP grup toplantısında Latin harfleri konusunda karara varıldı (31 Ekim).

1929: İstanbul-Berlin ilk hava postası başladı. Osmanlı Ceza kanunu yürürlükten kalktı (25 Ekim). İstanbul’da Askeri Müze hizmete girdi (30 Ekim).

1930:Ankara'daki Cumhuriyet Bayramı törenlerine Yunanistan başbakanı Venizelos da katıldı (29 Ekim).Türkiye-Yunanistan Dostluk ve Ticaret Antlaşması Ankara’da imzalandı (30 Ekim).

1933: Cumhuriyetimizin 10. yıldönümü yurdun dört bir köşesinde içten gelen sevgi gösterileri ve büyük törenlerle kutlandı. Gazi Mustafa Kemal Paşa 10. Yıl Nutkunu okudu. Faruk Nafiz Çamlıbel ve Behçet Kemal Çağlar tarafından yazılan 10. Yıl Marşı söylendi (29 Ekim).

1936: Türkiye-Yugoslavya Ticaret Antlaşması imzalandı (28 Ekim).

1937:Türkkuşu paraşüt kulesi hizmete açıldı (28 Ekim). Ankara İstasyonu yeni gar binası hizmete açıldı (29 Ekim).

1938: Cumhuriyet’in 15. yıldönümü bütün yurtta büyük şenliklerle kutlandı. Hastalığı ilerleyen Atatürk’ün 15. Cumhuriyet Bayramı münasebetiyle Türk Ordusuna son mesajı, Başbakan Celal Bayar tarafından Reisicumhur adına okundu (29 Ekim).

1939: TBMM yeni binasının temeli atıldı (26 Ekim).

1944: Fevzipaşa-Malatya-Diyarbakır-Kurtalan demiryolu hizmete açıldı (29 Ekim).

1945: Ankara, Saraçoğlu Mahallesi hizmete açıldı (30 Ekim).

1951: Ankara Arkeoloji Müzesi Hitit Eserleri Salonu açıldı (30 Ekim).

1952: Ankara Devlet Hastanesi’nin temeli atıldı (28 Ekim).

1953: Seyhan Barajı’nın temeli atıldı (25 Ekim). Gaziantep-Narlı demiryolu hattı hizmete açıldı. Adana Santralı hizmete açıldı (26 Ekim). Bayar, Ankara Çimento Fabrikasının temelini attı (2 Kasım).

1955: Elazığ Çimento Fabrikası hizmete girdi (25 Ekim). Genç-Muş demiryolu hizmete girdi (26 Ekim).

1956: Türkiye, Milletlerarası Atom Enerjisi Ajansı statüsüne katıldı (26 Ekim).

1961: İlk Türk yapımı otomobil Devrim, Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'e armağan edildi (29 Ekim).

1962: Ankara Şeker Fabrikası hizmete girdi (29 Ekim).

1964: Tatvan-Muş demiryolu hizmete açıldı (25 Ekim).

1973: Iğdır Ovası’nı sulayacak olan Arpaçay Barajı anlaşması Türk-Sovyet delegeleri tarafından Ankara’da imzalandı (26 Ekim). Sakarya Şehitler Anıtı açıldı (27 Ekim). Sivas’ta kurulması kararlaştırılan Cumhuriyet Üniversitesinin hazırlıkları tamamlandı (29 Ekim). İstanbul Boğaz Köprüsü Korutürk tarafından törenle açıldı (30 Ekim). 26 Ekim saat 13.30’da başlayan Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 50. Yıldönümü Şenlikleri 30 Ekim akşamı sona erdi.

1975: 7 milyona çıkan İstanbul-Aksaray geçidindeki son köprü de trafiğe açıldı (27 Ekim).

1977: Denizaltı petrol araştırma gemisi Hora araştırma için Ege’ye açıldı (31 Ekim).

1981: Hürriyet gazetesi Amerika’daki okurlarına günü gününe ulaşmaya başladı (29 Ekim).

1987: Cumhuriyetin 64. yılında yerli yapım F-16 uçağı uçtu (29 Ekim).

1992:Kazakistan ve Türkmenistan, ilk büyükelçiliklerini Ankara'da açtılar (29 Ekim).

1998: Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan, Özbekistan ve Türkiye, Hazar ve Orta Asya petrollerinin batı pazarlarına Bakü Tiflis Ceyhan Petrol Boru Hattı'yla ulaştırılmasına ilişkin Ankara Deklarasyonu'nu imzaladılar. Cumhuriyetin 75. Yıldönümü bütün yurtta, dış temsilciliklerde ve KKTC’de coşkuyla kutlandı (29 Ekim).

2013: Asya ile Avrupa arasında denizin altından demiryolu ulaşımını sağlayacak Marmaray, törenle açıldıve ilk sefer Üsküdar'dan Yenikapı'ya düzenlendi.Türkiye ile Japonya arasında Sinop'a yapılacak nükleer santral için imzaları atıldı (29 Ekim).

2018: Tamamlandığında 6 bağımsız pisti, 500 uçak kapasitesi ve yıllık 200 milyon yolcu kapasitesiyle dünyanın en büyük havalimanı olacak İstanbul Havalimanının 1.fazının açılış töreni gerçekleştirildi. 95. yılında, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı resepsiyonu İstanbul Yeni Havalimanı’nda yapıldı (29 Ekim).

* * *

Gördüğünüz gibi 29 Ekimlercumhuriyet tarihimiz boyunca hep önemli gelişmelere zemin olmuş.

Elbette cumhuriyetin tüm kazanımlarını sadece bu maddi gelişmelerle anlatmak olası değil.

Gönlüm sosyal hayattaki diğer kazanımlarımızı da bir kez daha hatırlayalım istiyor.

Ancak bu noktada yazımı daha fazla uzatmadan sözü ilköğretim çağındaki yeğenimden duyduğum anlamlı bir şiire bırakmak niyetindeyim.

Yaklaşan 10 Kasım’da cumhuriyetimizin kurucusu Atatürk’ü daha iyi anlayabilmek ve açtığı yolda gösterdiği hedefe hiç durmadan yürüyebilmek dileğiyle…

SEN VARSIN ATATÜRK'ÜM HER ŞEYİMİZDE

Bugün yatağımdan hür kalkıyorsam,

Ekmeğim ak suyum berraksa,

Ağaçlar çiçek açıyor

Topraklar ısınabiliyorsa,

Sesim gür çıkıyor

Özgür özgür bakabiliyorsam,

Sen varsın gözbebeklerimde

Sen varsın Atatürk'üm sen varsın.

Yazabiliyorsam gönlümce

Okuyabiliyorsam...

Kazabiliyorsam toprağımı

Gün ışığında çapa kürek elde,

Çalışabiliyorsam gece gündüz

Ekip biçebiliyorsam dileğimce,

Sen varsın yüreğimde

Sen varsın Atatürk'üm sen varsın.

M. Esat TOZKOPARAN

Yorumlar (0)
12°
kapalı
Namaz Vakti 14 Mayıs 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 39 81
2. Galatasaray 39 81
3. Fenerbahçe 39 79
4. Trabzonspor 39 68
5. Sivasspor 39 62
6. Hatayspor 39 61
7. Alanyaspor 39 57
8. Karagümrük 39 57
9. Gaziantep FK 39 55
10. Göztepe 39 51
11. Konyaspor 39 49
12. Rizespor 39 48
13. Kasımpaşa 39 46
14. Malatyaspor 39 45
15. Başakşehir 39 45
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 39 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 39 38
20. Gençlerbirliği 39 38
21. Denizlispor 39 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 35 80
2. M. United 36 70
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 36 64
5. Liverpool 35 60
6. West Ham 35 58
7. Tottenham 35 56
8. Everton 35 56
9. Arsenal 36 55
10. Leeds United 35 50
11. Aston Villa 35 49
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 35 41
14. Southampton 35 40
15. Burnley 35 39
16. Newcastle 35 39
17. Brighton 35 37
18. Fulham 35 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 36 80
2. Real Madrid 36 78
3. Barcelona 36 76
4. Sevilla 36 74
5. Real Sociedad 36 56
6. Real Betis 36 55
7. Villarreal 36 55
8. Celta de Vigo 36 50
9. Athletic Bilbao 36 46
10. Granada 36 45
11. Osasuna 36 44
12. Cádiz 36 43
13. Levante 36 40
14. Valencia 36 39
15. Deportivo Alaves 36 35
16. Getafe 36 34
17. Huesca 36 33
18. Real Valladolid 36 31
19. Elche 36 30
20. Eibar 36 30